Ticari hayatın içinde doğan uyuşmazlıkların bir bölümü, hukuk davasıyla sınırlı kalmayıp ceza soruşturmasına dönüşür. Şirket yöneticileri, muhasebe sorumluları, kamu görevlileri ve serbest meslek sahipleri; düzenlenen bir belge, imzalanan bir fatura veya yapılan bir ödeme nedeniyle kendilerini ağır suçlamalarla karşı karşıya bulabilir. Büronun ticaret hukuku ve şirket danışmanlığı alanındaki çalışması, bu dosyalarda ticari kayıtların, sözleşmelerin ve mali raporların ceza hukuku bakış açısıyla birlikte değerlendirilmesini sağlar.
Ekonomik Suçlar kapsamında verilen hukuki destek
- Resmî ve özel belgede sahtecilik
- Güveni kötüye kullanma (hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma dâhil)
- Zimmet, irtikâp, rüşvet ve görevi kötüye kullanma
- İhaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma
- Vergi kaçakçılığı ve sahte fatura soruşturmaları
- Tefecilik ve suç gelirlerinin aklanması
- Karşılıksız çek ve icra ceza mahkemesi dosyaları
- Hileli ve taksirli iflas; bedelsiz senedi kullanma
Belgede sahtecilik
Bir resmî belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmî belgeyi kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.204). Suçun kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu belge üzerinde işlenmesi daha ağır cezayı gerektirir. Özel belgede sahtecilikte (TCK m.207) ise suçun oluşması için belgenin düzenlenmesi yetmez, ayrıca kullanılması gerekir.
Her iki suçta da belgedeki sahteliğin aldatma yeteneğine sahip olması aranır; ilk bakışta anlaşılan, özel bir inceleme gerektirmeyen sahtelik suç oluşturmaz. Çek, bono gibi kambiyo senetleri ile vasiyetname gibi belgeler özel belge olsalar da resmî belge gibi korunur. İmzanın kime ait olduğu, belgenin içeriğinin gerçeğe uygunluğu ve belgeyi kimin kullandığı, kriminal ve grafolojik incelemelerle belirlenir.
Ceza sorumluluğu şahsidir: şirket adına işlem yapılmış olması, fiili gerçekleştiren kişinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; yalnızca imza yetkilisi veya ortak olmak da tek başına cezai sorumluluk doğurmaz. Soruşturmada kimin hangi işlemi yaptığının, hangi talimatla hareket edildiğinin ve iç yazışmaların ortaya konması gerekir.
Güveni kötüye kullanma, zimmet ve rüşvet
Güveni kötüye kullanma (TCK m.155), başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilen mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da devri inkâr etmektir. Suçun meslek, ticaret veya hizmet ilişkisinin gereği olarak tevdi edilen mal hakkında işlenmesi hâlinde ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapistir ve şikâyet aranmaz. Şirket çalışanlarının kasadaki para, emanet mal veya şirket aracı üzerindeki tasarrufları sıklıkla bu kapsamda değerlendirilir.
Zimmet (TCK m.247), kamu görevlisinin görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilen veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesidir. Rüşvet (TCK m.252) ise görevin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için kamu görevlisine menfaat sağlanmasıdır; hem veren hem alan cezalandırılır. Zimmette malın soruşturma başlamadan önce iadesi, rüşvette ise durumun resmî makamlar öğrenmeden haber verilmesi etkin pişmanlık kapsamında cezayı önemli ölçüde azaltır veya kaldırır.
Vergi kaçakçılığı ve sahte fatura
Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesi; defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapmayı, gerçek olmayan kişiler adına hesap açmayı, defter ve belgeleri yok etmeyi veya gizlemeyi ve sahte belge düzenlemeyi ya da bu belgeleri bilerek kullanmayı kaçakçılık suçu olarak düzenler. Gerçek bir muamele veya durum olmadığı hâlde varmış gibi düzenlenen fatura sahte belgedir; bu belgeyi düzenleyenler ve bilerek kullananlar üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
Bu suçlarda şirketin kanuni temsilcisinin değil, fiili işleyen kişinin sorumlu tutulması gerekir. Faturanın gerçek bir mal veya hizmet alımına dayandığı; sevk irsaliyesi, ödeme belgeleri, depo ve stok kayıtları, taşıma belgeleri ve tanıklarla ortaya konabilir. Kanundaki etkin pişmanlık düzenlemesi, vergi ve cezaların ödenmesi hâlinde cezada indirim imkânı tanımaktadır.
Karşılıksız çek ve icra ceza dosyaları
Üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz edildiğinde karşılığı bulunmayan çek için, hamilin şikâyeti üzerine her bir çekle ilgili olarak bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmedilir (5941 sayılı Kanun m.5); ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir. Ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir. Bu davalar icra ceza mahkemesinde görülür.
Şikâyet, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Çek bedelinin, faiziyle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde yargılamanın her aşamasında davanın düşmesine, hükümden sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir. Taahhüdü ihlal ve nafaka yükümlülüğünün ihlali gibi diğer icra ceza dosyalarında da sürelere dikkat edilmelidir.
Süreç nasıl ilerler?
- 01Kayıt ve belge incelemesi
Sözleşmeler, faturalar, banka hareketleri, ticari defterler ve iç yazışmalar derlenir.
- 02Mali ve teknik raporlar
Vergi tekniği raporu, bilirkişi ve kriminal raporlar incelenir; gerekirse uzman görüşü alınır.
- 03Kişisel sorumluluğun belirlenmesi
Fiili gerçekleştiren kişi, yetki ve görev dağılımı somut delillerle ortaya konur.
- 04Etkin pişmanlık ve ödeme seçenekleri
Zararın giderilmesi veya vergi ve cezaların ödenmesinin sonuçları değerlendirilir.
- 05Savunma ve kanun yolu
Soruşturma ve duruşmada savunma yapılır; karara karşı kanun yollarına başvurulur.
Görevli mahkeme ve başvuru mercileri
Belgede sahtecilik, güveni kötüye kullanma, vergi kaçakçılığı ve tefecilik davaları kural olarak asliye ceza mahkemesinde; zimmet, irtikâp, rüşvet ve kamu görevlisinin resmî belgede sahteciliği davaları ağır ceza mahkemesinde; karşılıksız çek ve taahhüdü ihlal gibi fiiller icra ceza mahkemesinde görülür.
Dosyanızı ve elinizdeki belgeleri birlikte değerlendirmek için Kartal’daki büroda yüz yüze ya da çevrim içi görüşme planlanabilir.
Ekonomik Suçlar: sık sorulan sorular
Şirketim adına kesilen fatura sahte çıktı; hapis cezası alır mıyım?
Cezai sorumluluk, sahte belgeyi düzenleyen veya sahte olduğunu bilerek kullanan kişiye aittir. Faturanın gerçek bir alım satıma dayandığı belgelerle gösterilebilirse veya sahteliğin bilinmediği ortaya konabilirse cezai sorumluluk doğmaz.
Karşılıksız çekte hapis yatılır mı?
Mahkeme önce adli para cezasına hükmeder. Bu ceza ödenmezse hapse çevrilir. Çek bedelinin faiziyle birlikte ödenmesi hâlinde dava düşer; hüküm kesinleşmişse bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
İş yerinden emanet aldığım parayı iade etmedim; hangi suç oluşur?
Hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilen para veya mal üzerinde devir amacı dışında tasarruf, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. Zararın giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık indirimi uygulanır.
Borç para verip faiz almak tefecilik midir?
Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para verilmesi tefecilik suçunu oluşturur (TCK m.241). Suçun oluşması için süreklilik şart değildir; ancak tek seferlik, kazanç amacı taşımayan yardımlaşma niteliğindeki borç verme bu kapsamda değerlendirilmez.
Son güncelleme: · Av. Beste Bayram
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve içtihat değişebilir. Somut olayınız için avukatınıza danışın.
