Tutuklama, hakkında henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmayan kişinin özgürlüğünün kısıtlanması demektir; bu nedenle kanun, tutuklamayı istisnai ve son çare olarak başvurulacak bir tedbir olarak düzenlemiştir. Tutuklama veya adli kontrol kararı verilen bir dosyada yapılacak ilk iş, kararın gerekçesini somut delillerle karşılaştırmak ve süresi içinde itiraz etmektir. Av. Beste Bayram, tutuklu dosyalarda tahliye taleplerini, adli kontrol tedbirlerinin kaldırılması veya hafifletilmesi başvurularını takip etmektedir.
Tutukluluk ve Adli Kontrol kapsamında verilen hukuki destek
- Sulh ceza hâkimliğinde tutuklama talebine karşı savunma
- Tutuklama kararına itiraz dilekçesinin hazırlanması
- Soruşturma ve kovuşturma aşamasında tahliye talepleri
- Otuzar günlük tutukluluk incelemelerinin takibi
- Adli kontrol tedbirinin kaldırılması veya değiştirilmesi talepleri
- Yurt dışına çıkış yasağının kaldırılması
- Tutuklu müvekkille cezaevinde görüşme ve bilgilendirme
- Haksız tutuklama nedeniyle tazminat (CMK m.141) davası
Tutuklama hangi şartlarda verilebilir?
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesine göre tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir. Şüphelinin kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular; delilleri yok etme, gizleme, değiştirme ya da tanık ve mağdurlar üzerinde baskı kurma girişimi yönünde kuvvetli şüphe, kanunda sayılan tutuklama nedenleridir. Kanunda tek tek sayılan bazı suçlarda (katalog suçlar), somut delillere dayanan kuvvetli şüphe hâlinde tutuklama nedeninin var olduğu kabul edilebilir.
Tutuklama ölçülü olmalıdır: işin önemi ve verilmesi beklenen ceza ile orantısızsa tutuklama kararı verilemez. Yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlarda ve kural olarak hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama yasağı vardır. Hâkim, adli kontrol uygulamasının neden yetersiz kalacağını kararında hukuki ve fiilî nedenleriyle açıklamak zorundadır.
Evet. Konutu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK m.109/6). İmza veya yurt dışı çıkış yasağı gibi diğer tedbirlerde geçen süreler ise mahsup edilmez.
Tutukluluk ne kadar sürebilir?
Kanun, tutukluluk için azami süreler öngörmüştür (CMK m.102). Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde süre en çok iki yıldır; uzatma süresi kural olarak toplam üç yılı geçemez. Soruşturma evresi için ise ayrıca daha kısa üst sınırlar belirlenmiştir: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ay, giren işlerde bir yıl.
Tutukluluğun devamı konusunda soruşturma evresinde en geç otuzar günlük aralıklarla, kovuşturma evresinde ise her duruşmada veya en geç otuzar günlük aralıklarla karar verilir. Tutuklulukta geçen süre, mahkûmiyet hâlinde cezadan mahsup edilir.
Tutuklamaya itiraz ve tahliye talebi
Tutuklama kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazda; kuvvetli şüphenin somut delile dayanmadığı, delillerin toplandığı ve karartma ihtimalinin kalmadığı, sabit ikametgâh ve iş sahibi olunduğu, sağlık ve aile durumu ile adli kontrolün yeterli olacağı somut belgelerle ortaya konur.
İtiraz süresi geçse bile şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir (CMK m.104). Delil durumundaki her değişiklik — tanığın dinlenmesi, bilirkişi raporunun gelmesi, suç vasfının hafiflemesi — yeni bir tahliye talebinin dayanağıdır. Bu nedenle tutuklu dosyalarda dosyanın sürekli izlenmesi gerekir.
Adli kontrol tedbirleri nelerdir?
Adli kontrol, tutuklama yerine uygulanan ve kişiyi bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutan tedbirdir (CMK m.109). En sık uygulananlar şunlardır:
- Yurt dışına çıkamamak,
- Belirli sürelerde karakola başvurmak (imza yükümlülüğü),
- Konutunu terk etmemek (ev hapsi) — çoğu zaman elektronik kelepçe ile,
- Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek veya belirli yerlere gitmemek,
- Güvence (teminat) yatırmak,
- Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, belirli araçları kullanamamak.
Adli kontrolün süresi de sınırlıdır: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl olup zorunlu hâllerde bir yıl uzatılabilir; ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde süre en çok üç yıldır ve kanundaki sınırlar içinde uzatılabilir. Tedbirin devamı en geç dörder aylık aralıklarla incelenir. Yükümlülüklere isteyerek uyulmaması hâlinde tutuklama kararı verilebilir.
Süreç nasıl ilerler?
- 01Kararın ve dosyanın incelenmesi
Tutuklama gerekçesi, dayanılan deliller ve varsa kısıtlama kararı incelenir.
- 02Belgelerin toplanması
İkametgâh, iş, aile ve sağlık durumunu gösteren belgeler ile lehe deliller derlenir.
- 03İtiraz
İki haftalık süre içinde gerekçeli itiraz dilekçesi sunulur.
- 04Tahliye talepleri
Delil durumundaki her değişiklikte ve inceleme tarihlerinde tahliye veya adli kontrol talep edilir.
- 05Tedbirin hafifletilmesi
Adli kontrol uygulanıyorsa yükümlülüğün kaldırılması veya daha hafif bir tedbire çevrilmesi istenir.
Görevli mahkeme ve başvuru mercileri
Soruşturma aşamasında tutuklama ve adli kontrole Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimliği, kovuşturma aşamasında ise davaya bakan mahkeme karar verir. Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına karşı itirazı, kanunda gösterilen itiraz mercii inceler. Hukuka aykırı veya ölçüsüz biçimde tutuklanan, tutukluluğu kanuni süreleri aşan ya da sonunda hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler, CMK m.141 uyarınca maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
Karar örneği ve dosya numarasıyla birlikte ulaşmanız, itiraz süresinin kaçırılmaması açısından önemlidir.
Tutukluluk ve Adli Kontrol: sık sorulan sorular
Tutuklama kararına kaç gün içinde itiraz edilir?
Kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Süre geçmiş olsa bile her aşamada tahliye talebinde bulunmak mümkündür.
Tutuklu yakınım ne zaman tahliye olur?
Kesin bir süre söylenemez. Tahliye; delillerin toplanma durumuna, suçun niteliğine, tutuklulukta geçen süreye ve kişisel koşullara göre değerlendirilir. Tutukluluk en geç otuzar günlük aralıklarla resen incelenir; ayrıca her zaman tahliye talep edilebilir.
Ev hapsi kararı varken işe gidebilir miyim?
Konutu terk etmeme tedbiri kural olarak konuttan çıkmamayı gerektirir. Sağlık, eğitim veya çalışma gibi zorunlu nedenlerle tedbirin kaldırılması, saatlerinin düzenlenmesi veya başka bir tedbire çevrilmesi hâkimlikten ya da mahkemeden talep edilebilir.
İmza yükümlülüğünü aksatırsam ne olur?
Adli kontrol yükümlülüklerine isteyerek uyulmaması hâlinde, öngörülen cezanın süresine bakılmaksızın tutuklama kararı verilebilir. Hastalık gibi haklı bir mazeret varsa belgesiyle birlikte derhal ilgili mercie bildirilmelidir.
Beraat edersem tutuklu kaldığım süre için tazminat alabilir miyim?
Kanuna aykırı tutulan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ya da beraatine karar verilen kişiler, CMK m.141 kapsamında maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Talep, kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.
Son güncelleme: · Av. Beste Bayram
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve içtihat değişebilir. Somut olayınız için avukatınıza danışın.
