Bir ceza soruşturmasında en kritik saatler, kişinin yakalandığı veya ifadeye çağrıldığı ilk saatlerdir. Bu aşamada söylenen her söz tutanağa geçer ve dosyanın sonuna kadar tartışılır. Gözaltına alınan ya da ifadeye çağrılan kişinin; suçlamayı öğrenme, susma, avukatıyla görüşme ve yakınlarına haber verilmesini isteme hakları vardır. Av. Beste Bayram, Kartal ve İstanbul Anadolu yakasındaki karakollarda, Cumhuriyet başsavcılığında ve sulh ceza hâkimliğinde yapılan ifade ve sorgu işlemlerinde müdafi olarak görev almaktadır.
Gözaltı ve İfade Süreci kapsamında verilen hukuki destek
- Karakolda (kollukta) ifade alma işlemine müdafi olarak katılma
- Cumhuriyet savcılığındaki ifadede hazır bulunma
- Sulh ceza hâkimliğindeki sorguda tutuklama talebine karşı savunma
- Gözaltındaki kişiyle görüşme ve yakınlarının bilgilendirilmesi
- Yakalama, gözaltı ve gözaltı süresinin uzatılmasına itiraz
- Arama, elkoyma ve dijital materyal inceleme tutanaklarının denetimi
- Soruşturma dosyasının incelenmesi ve belge örneklerinin alınması
- İfadeye çağrılan kişinin ifade öncesi hazırlığı
Gözaltı süresi ne kadardır?
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91. maddesine göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez. Yol için tanınan zorunlu süre ise 12 saatten fazla olamaz. Üç veya daha fazla kişinin birlikte işlediği (toplu) suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir.
Süre dolduğunda şüpheli ya serbest bırakılır ya da tutuklama veya adli kontrol istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilir. Gözaltı süresinin aşılması hukuka aykırıdır; bu durum hem itiraz hem de ileride tazminat talebinin konusu olabilir.
İfade, arama, elkoyma ve teslim tutanakları sonradan dosyanın temel delilleri hâline gelir. Tutanakta söylemediğiniz bir ifade veya gerçeğe uymayan bir tespit varsa düzeltilmesini isteyin; düzeltilmezse itirazınızı tutanağa yazdırın. Tutanağın bir örneğini isteme hakkınız vardır.
Gözaltındaki kişinin hakları nelerdir?
- Suçlamayı öğrenme: Yakalama sebebi ve yüklenen suç kişiye bildirilmelidir.
- Susma hakkı: Kimlik bilgileri dışında açıklama yapmama hakkı vardır; susmak suçun kabulü anlamına gelmez.
- Müdafi yardımı: Kişi avukatıyla, kimsenin duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Avukat tutacak durumda değilse barodan müdafi görevlendirilmesini isteyebilir.
- Yakınlara haber: Gözaltına alındığı, Cumhuriyet savcısının emriyle belirlediği bir yakınına gecikmeksizin bildirilir.
- Sağlık kontrolü: Gözaltına alınırken, yer değişikliğinde, süre uzatıldığında ve serbest bırakılırken doktor raporu alınır.
- İtiraz: Yakalamaya, gözaltına alınmaya ve sürenin uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; başvuru kişinin kendisi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derecede kan hısımları tarafından yapılabilir.
İfade ve sorgu nasıl yapılır?
İfade alma ve sorgu, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesindeki sıraya göre yapılır: önce kimlik tespit edilir, yüklenen suç anlatılır, müdafi seçme ve onun hukuki yardımından yararlanma hakkı ile susma hakkı hatırlatılır, şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği bildirilir. İfade bir tutanağa bağlanır; tutanak okunmadan imzalanmamalıdır.
Şüphelinin beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Kötü davranma, yorma, aldatma, tehdit veya kanuna aykırı yarar vaat etme gibi yöntemlerle alınan ifadeler, rıza olsa dahi delil olarak değerlendirilemez (CMK m.148). Kollukta müdafi hazır bulunmaksızın alınan ifade ise hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Aynı olayla ilgili yeniden ifade alınması gerekirse bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.
İfadeye çağrıldıysanız ne yapmalısınız?
Telefonla ya da çağrı kâğıdıyla ifadeye davet edilen kişi, hangi dosya kapsamında ve hangi sıfatla (şüpheli, tanık, şikâyetçi) çağrıldığını öğrenmelidir. Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen kişi hakkında zorla getirme kararı verilebilir; bu nedenle çağrıyı yok saymak çözüm değildir.
İfadeden önce bir avukatın soruşturma dosyasını incelemesi, suçlamanın dayandığı delillerin görülmesini ve hangi konularda açıklama yapılmasının yerinde olacağının belirlenmesini sağlar. Dosyada kısıtlama kararı bulunsa bile şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ilişkin tutanaklar müdafi tarafından incelenebilir.
Yakınınız gözaltına alındıysa
- Hangi kolluk biriminde veya adliyede bulunduğunu ve hangi suçlamayla gözaltına alındığını öğrenmeye çalışın.
- Bir avukata ulaşın. Gözaltındaki kişiyle görüşmek için avukattan vekâletname istenmez; görüşme, kişinin müdafi talebinin bulunması veya yakınlarının avukata başvurması üzerine yapılabilir.
- Kişinin sürekli kullandığı ilaçlar ve sağlık durumu varsa avukata bildirin.
- Olayla ilgili elinizdeki belge, mesaj ve tanık bilgilerini derleyin; ancak delilleri değiştirmeyin ve kimseyi yönlendirmeyin.
- Tutuklama istemiyle sevk ihtimaline karşı sabit ikametgâh, iş ve aile durumunu gösteren belgeleri hazırlayın; bu belgeler adli kontrol talebinde kullanılır.
Süreç nasıl ilerler?
- 01Büroya ulaşma
Gözaltı veya ifade çağrısı telefonla bildirilir; kişinin bulunduğu birim ve suçlama öğrenilir.
- 02Görüşme
İfadeden önce şüpheliyle baş başa görüşülür; hakları ve izlenecek yol anlatılır.
- 03İfadede hazır bulunma
Kolluk veya savcılık ifadesinde müdafi olarak hazır bulunulur, tutanak kontrol edilir.
- 04Sevk ve sorgu
Tutuklama istemiyle sevk hâlinde sulh ceza hâkimliğinde savunma yapılır, adli kontrol talep edilir.
- 05Sonrası
Karara itiraz edilir, dosya incelenir ve soruşturmanın devamı için savunma planı kurulur.
Görevli mahkeme ve başvuru mercileri
Gözaltı işlemi kolluk tarafından Cumhuriyet savcısının emriyle uygulanır. Yakalama, gözaltı ve sürenin uzatılmasına karşı başvuruları sulh ceza hâkimliği inceler ve en geç yirmi dört saat içinde karara bağlar. Kartal ve çevre ilçelerde gözaltına alınan kişiler, kural olarak Kartal’daki İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’nda Cumhuriyet başsavcılığına ve nöbetçi sulh ceza hâkimliğine sevk edilir.
İfade vermeden ve herhangi bir tutanağı imzalamadan önce arayın; kişinin bulunduğu birimi ve suçlamayı bildirmeniz yeterlidir.
Gözaltı ve İfade Süreci: sık sorulan sorular
Gözaltı süresi en fazla kaç gündür?
Bireysel suçlarda yakalama anından itibaren 24 saattir; buna en fazla 12 saatlik zorunlu yol süresi eklenebilir. Üç veya daha fazla kişiyle işlenen suçlarda savcının yazılı emriyle her defasında bir gün olmak üzere üç gün uzatılabilir; böylece toplu suçlarda süre toplam dört güne ulaşabilir.
Gözaltındaki yakınımla görüşebilir miyim?
Gözaltı süresince kişiyle kural olarak yalnızca avukatı görüşebilir. Yakınlara, kişinin gözaltına alındığı bilgisi verilir. Avukat, görüşme sonrasında sağlık durumu ve süreç hakkında yakınları bilgilendirebilir.
Karakolda susma hakkımı kullanırsam aleyhime olur mu?
Hayır. Susma hakkı Anayasa ve kanunla güvence altındadır; susmak suçun kabulü veya aleyhe delil sayılamaz. Hangi aşamada, hangi konularda açıklama yapılacağı dosyadaki delillere göre avukatla birlikte belirlenmelidir.
Karakolda verdiğim ifadeyi sonradan değiştirebilir miyim?
Sonraki aşamalarda farklı beyanda bulunmak mümkündür; ancak ifadeler arasındaki çelişki mahkemece sorgulanır. Müdafi olmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. En sağlıklı yol, ilk ifadeyi avukat eşliğinde vermektir.
İfadeye çağrıldım ama gitmedim, ne olur?
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Belirtilen günde gidemeyecekseniz mazeretinizi bildirmeniz ve yeni bir gün belirlenmesini istemeniz gerekir.
Avukat tutacak maddi imkânım yoksa?
Şüpheli, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse istemi hâlinde baro tarafından müdafi görevlendirilir. Çocuklar, kendisini savunamayacak durumda olanlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
Son güncelleme: · Av. Beste Bayram
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve içtihat değişebilir. Somut olayınız için avukatınıza danışın.
