Mahkûmiyet kararının kesinleşmesiyle birlikte yargılama biter, infaz başlar. Hükümlünün cezaevinde fiilen ne kadar kalacağı, kararda yazan süreden çok infaz hukukunun kurallarına göre belirlenir: koşullu salıverilme oranı, denetimli serbestlik süresi, mahsup edilecek süreler ve cezaların toplanması bu hesabı değiştirir. İnfaz mevzuatı son yıllarda sık sık değiştiğinden, hesabın suç tarihine ve suç tipine göre güncel düzenlemelerle yapılması gerekir.
İnfaz Hukuku kapsamında verilen hukuki destek
- Müddetnamenin (süre belgesinin) incelenmesi ve itiraz
- Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerinin hesaplanması
- Açık ceza infaz kurumuna ayrılma talepleri
- İnfazın ertelenmesi (hastalık, hükümlünün istemi) başvuruları
- Cezaların toplanması (içtima) ve mahsup talepleri
- Lehe kanun nedeniyle uyarlama yargılaması talepleri
- Disiplin cezaları ve iyi hâl değerlendirmesine itiraz
- Adli para cezasının ödenmesi, taksitlendirme ve hapse çevrilme
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik
Koşullu salıverilme, cezasının kanunda belirtilen oranını ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün, kalan cezasını dışarıda geçirmesidir. Oran; suçun türüne ve işlendiği tarihe göre farklılık gösterir. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında ise kanunda yıl olarak belirlenmiş süreler uygulanır.
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine kanunda belirtilen süre kalan ve gerekli şartları taşıyan iyi hâlli hükümlünün, cezasının bu kısmını denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde dışarıda infaz etmesidir. Bu süre ve kapsam, son yıllarda çıkarılan kanunlarla suç tarihine bağlı olarak birkaç kez değiştirilmiştir; en son 7571 sayılı Kanunla, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar bakımından açık cezaevine ayrılma ve denetimli serbestlikten yararlanma süreleri yeniden düzenlenmiş, bazı suçlar kapsam dışında bırakılmıştır.
Bu nedenle “yatar” hesabı genel tablolardan değil; kesinleşen karar, suç tarihi, suç tipi, tekerrür durumu ve mahsup edilecek süreler birlikte değerlendirilerek dosya özelinde yapılmalıdır.
İnfaz savcılığınca düzenlenen müddetnamede koşullu salıverilme ve hak ederek tahliye tarihleri yer alır. Tutuklulukta geçen sürelerin mahsup edilmemesi, yanlış infaz oranının uygulanması veya içtima yapılmaması gibi hatalar, cezaevinde gereğinden uzun kalınmasına yol açabilir. Hata tespit edilirse infaz hâkimliğine başvurulur.
İyi hâl ve açık cezaevi
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikten yararlanmanın ön şartı iyi hâldir. Hükümlülerin tutum ve davranışları, kurumda oluşturulan idare ve gözlem kurulu tarafından belirli aralıklarla değerlendirilir. Disiplin cezaları iyi hâl değerlendirmesini olumsuz etkiler; kaldırılmadıkça veya kanundaki süre geçmedikçe açık cezaevine ayrılmaya ve denetimli serbestliğe engel olabilir. Disiplin cezalarına ve kurul kararlarına karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.
Kapalı ceza infaz kurumundan açık kuruma ayrılma; cezanın süresine, suç türüne ve kapalı kurumda geçirilmesi gereken asgari süreye bağlıdır. Doğrudan açık cezaevine alınma imkânı da belirli süreli cezalar için mümkündür.
İnfazın ertelenmesi ve özel infaz usulleri
Hükümlünün hastalığı nedeniyle infaz, cezanın infazının hayatı için kesin bir tehlike oluşturması hâlinde iyileşinceye kadar geri bırakılabilir; bu değerlendirme Adli Tıp Kurumu raporuna dayanır. Ayrıca kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı, çağrı üzerine süresinde gelen hükümlünün istemiyle, kanundaki sınırlar içinde Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir. Yükseköğrenimin bitirilmesi, zorunlu ve ivedi işlerin tamamlanması, yakınların ölümü veya ağır hastalığı gibi nedenler bu talebin gerekçesi olabilir.
Kısa süreli hapis cezaları bakımından hafta sonları veya geceleri infaz, kadınlar ve ileri yaştaki hükümlüler bakımından konutta infaz gibi özel usuller de kanunda düzenlenmiştir.
İçtima, mahsup ve lehe kanun
Bir kişi hakkında hükmolunan birden fazla ceza varsa, koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanabilmesi için cezaların toplanmasına karar verilmesi gerekir. Toplama kararı, infaz hesabının tek bir süre üzerinden yapılmasını sağlar. Hükümden önce gözaltında, tutuklulukta veya konutu terk etmeme tedbiri altında geçen süreler cezadan indirilir; başka bir suçtan dolayı tutuklu kalınan sürelerin mahsubu da şartları varsa talep edilebilir.
Suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun ile sonradan çıkan kanun farklıysa, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur (TCK m.7). Örneğin 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren ve yalnızca hesabını kullandıran kişilerin cezasında indirim öngören TCK m.158/4 gibi düzenlemeler, kesinleşmiş hükümler bakımından da uyarlama talebine konu olabilir.
Süreç nasıl ilerler?
- 01Karar ve müddetnamenin incelenmesi
Kesinleşen ilamlar, suç tarihleri ve infaz belgeleri derlenir.
- 02İnfaz hesabı
Güncel mevzuata göre koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ve açık cezaevi tarihleri hesaplanır.
- 03Başvurular
İçtima, mahsup, erteleme veya uyarlama talepleri ilgili mercilere sunulur.
- 04Kurumla iletişim
Hükümlüyle görüşülür; disiplin ve iyi hâl süreçleri takip edilir.
- 05İtiraz
Olumsuz kararlara karşı infaz hâkimliğine ve itiraz merciine başvurulur.
Görevli mahkeme ve başvuru mercileri
Cezanın infazı Cumhuriyet başsavcılığı (infaz bürosu) tarafından izlenir. Müddetnameye, disiplin cezalarına, iyi hâl değerlendirmelerine ve infaza ilişkin diğer işlemlere karşı infaz hâkimliğine başvurulur. Cezaların toplanması, mahsup ve lehe kanun uyarlaması gibi konularda hükmü veren mahkemeden veya kanunda gösterilen mercilerden karar istenir.
Dosyanızı ve elinizdeki belgeleri birlikte değerlendirmek için Kartal’daki büroda yüz yüze ya da çevrim içi görüşme planlanabilir.
İnfaz Hukuku: sık sorulan sorular
Cezam kesinleşti; ne zaman cezaevine girmem gerekir?
Kesinleşen hapis cezası için infaz savcılığı çağrı kâğıdı gönderir; çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren on gün içinde teslim olunmalıdır. Süresinde gelinmezse yakalama emri çıkarılır ve bazı infaz kolaylıklarından yararlanma imkânı kaybedilebilir.
Kaç yıl yatacağımı nasıl öğrenebilirim?
Kesin süre; suç tipine, suç tarihine, tekerrür hükümlerine, mahsup edilecek sürelere ve güncel infaz düzenlemelerine göre hesaplanır. Kararınız ve varsa müddetnamenizle birlikte dosya özelinde hesap yapılması gerekir.
Adli para cezasını ödeyemezsem ne olur?
Ödeme emrine rağmen süresinde ödenmeyen adli para cezası, Cumhuriyet savcısının kararıyla hapse çevrilir; hükümlünün talebi hâlinde kamuya yararlı bir işte çalıştırılma kararı verilebilir. Hapse çevrildikten sonra da kalan miktar ödenerek cezaevinden çıkılabilir.
Denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal edersem ne olur?
Yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi, kapalı kuruma iade kararıyla sonuçlanabilir. İhlalin haklı bir nedeni varsa belgesiyle birlikte denetimli serbestlik müdürlüğüne derhal bildirilmelidir.
Son güncelleme: · Av. Beste Bayram
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve içtihat değişebilir. Somut olayınız için avukatınıza danışın.
