İyi yazılmış bir sözleşme, taraflar anlaşmazlığa düştüğünde okunur ve o gün ne kadar iyi yazıldığı anlaşılır. Ticari sözleşmelerde amaç, yalnızca tarafların bugünkü mutabakatını kâğıda dökmek değil; teslimin gecikmesi, malın ayıplı çıkması, ödemenin yapılmaması veya ilişkinin sona ermesi gibi ihtimallerde ne olacağını açıkça belirlemektir.
Ticari Sözleşmeler kapsamında verilen hukuki destek
- Mal satış ve tedarik sözleşmeleri
- Bayilik, distribütörlük ve acentelik sözleşmeleri
- Hizmet ve danışmanlık sözleşmeleri
- Eser (yapım, yazılım, üretim) sözleşmeleri
- Gizlilik ve rekabet yasağı sözleşmeleri
- Pay devri ve ortaklık sözleşmeleri
- İşyeri kira sözleşmeleri
- Genel işlem koşulları ve mesafeli satış sözleşmeleri
Bir ticari sözleşmede bulunması gereken hükümler
- Taraflar ve temsil: Unvan, sicil ve vergi bilgileri; imzalayanın yetkisi.
- Konu ve kapsam: Mal veya hizmetin niteliği, miktarı, teknik şartnamesi.
- Teslim ve kabul: Teslim yeri, süresi, hasarın geçişi, muayene ve kabul usulü.
- Bedel ve ödeme: Fiyat, para birimi, vade, fatura düzeni, gecikme faizi.
- Teminat: Teminat mektubu, çek, kefalet veya mülkiyeti saklı tutma kaydı.
- Ayıp ve garanti: Bildirim süreleri, onarım, değişim ve bedel indirimi hakları.
- Cezai şart ve sorumluluk sınırı: Gecikme ve ifa etmeme hâllerinde ödenecek tutar; sorumluluğun üst sınırı.
- Süre ve fesih: Yenileme, olağan fesih bildirimi, haklı nedenle fesih sebepleri ve sonuçları.
- Gizlilik, rekabet ve fikrî haklar.
- Mücbir sebep ve uyarlama.
- Uyuşmazlık çözümü: Yetkili mahkeme, tahkim, delil sözleşmesi ve tebligat adresleri.
Özellikle büyük alıcıların ve platformların hazırladığı tek taraflı sözleşmelerde; tek taraflı fesih, sınırsız iade hakkı, yüksek cezai şart, sorumluluğun tamamen karşı tarafa yüklenmesi ve aleyhe yetki şartı sık görülür. Genel işlem koşulu niteliğindeki bu hükümlerin bir kısmı kanun gereği geçersiz sayılabilir; yine de riskin imzadan önce görülmesi ve müzakere edilmesi en sağlıklı yoldur.
Tacirler için özel kurallar
Türk Ticaret Kanunu, tacirlere sıradan bir sözleşme tarafından daha ağır bir özen yükler. Tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmek zorundadır; sözleşmeyi okumadığını veya sonuçlarını öngöremediğini ileri süremez. Tacir sıfatını taşıyan borçlu, ücretin veya cezai şartın aşırı olduğu gerekçesiyle indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22); cezai şartın tacirin ekonomik varlığını tehlikeye düşürecek ölçüde ağır olması ise ayrıca değerlendirilir.
Tacirler arasındaki ihbar ve ihtarların geçerli olması için noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılması gerekir (TTK m.18/3). Ticari satışlarda ayıbın bildirimi için öngörülen kısa süreler de kaçırılmamalıdır.
Teminatlar ve kefalet
Vadeli satışlarda alacağın güvencesi, sözleşmenin en önemli hükmüdür. Banka teminat mektubu, ipotek, rehin ve çek gibi teminatların her birinin avantajı ve paraya çevrilme usulü farklıdır. Kefalet sözleşmesi ise sıkı şekil şartlarına tabidir: yazılı yapılmalı; kefil, sorumlu olduğu azami tutarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil ise bu sıfatı kendi el yazısıyla yazmalıdır. Kural olarak eşin yazılı rızası da aranır; ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya şirket ortağı ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilen kefaletlerde bu rıza aranmaz. Şekil şartlarına uyulmadan alınan kefalet geçersizdir.
Süreç nasıl ilerler?
- 01Ticari mutabakatın anlaşılması
Tarafların gerçekte ne üzerinde anlaştığı, riskler ve öncelikler dinlenir.
- 02Taslak veya inceleme
Sözleşme taslağı hazırlanır ya da karşı tarafın taslağı madde madde incelenir.
- 03Risk raporu
Aleyhe hükümler, eksikler ve önerilen değişiklikler yazılı olarak bildirilir.
- 04Müzakere
Gerekirse karşı tarafla yazışma ve görüşmelere katılınır.
- 05İmza ve saklama
İmza yetkileri, ekler ve teminatlar kontrol edilir; imzalı nüshanın saklanması sağlanır.
Dosyanızı ve elinizdeki belgeleri birlikte değerlendirmek için Kartal’daki büroda yüz yüze ya da çevrim içi görüşme planlanabilir.
Ticari Sözleşmeler: sık sorulan sorular
Sözleşmenin noterde yapılması gerekir mi?
Ticari sözleşmelerin çoğu için resmî şekil zorunlu değildir; adi yazılı şekil yeterlidir. Taşınmaz satış vaadi gibi bazı sözleşmeler ise resmî şekle tabidir. İmzaların noterce onaylanması zorunlu olmasa da ispat gücünü artırır.
E-posta yazışması sözleşme sayılır mı?
Tarafların iradeleri uyuşmuşsa sözleşme kurulmuş olur; yazışmalar da bu iradeyi gösteren delillerdir. Ancak belirli tutarın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı ve taraflar arasındaki delil sözleşmeleri dikkate alınmalıdır. Güvenli elektronik imzayla imzalanan belgeler senet hükmündedir.
Sözleşmede yazan cezai şart çok yüksek; ödemek zorunda mıyım?
Tacir olan borçlu, cezai şartın aşırı olduğu gerekçesiyle indirilmesini kural olarak isteyemez. Bununla birlikte cezai şartın borçlunun ekonomik yıkımına yol açacak ölçüde olması hâlinde ahlaka aykırılık nedeniyle değerlendirme yapılabilir. En güvenli yol, cezai şartın imzadan önce müzakere edilmesidir.
Son güncelleme: · Av. Beste Bayram
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve içtihat değişebilir. Somut olayınız için avukatınıza danışın.
