Hukuk düzeni, on sekiz yaşını doldurmamış bir kişiyi “suçlu” olarak değil, “suça sürüklenen çocuk” olarak adlandırır. Bu yalnızca bir kelime tercihi değildir: çocuklar hakkında soruşturma ve yargılama, Çocuk Koruma Kanunu’ndaki özel usullere göre, çocuğun yararı ve topluma kazandırılması gözetilerek yürütülür. Ailelerin bu süreçte doğru bilgilendirilmesi, çocuğun eğitim hayatının ve geleceğinin korunması açısından önemlidir.
Suça Sürüklenen Çocuklar kapsamında verilen hukuki destek
- Savcılık ifadesinde ve sorguda çocuğun müdafiliği
- Çocuk mahkemesi ve çocuk ağır ceza mahkemesi davaları
- Tutuklamaya itiraz ve adli kontrol talepleri
- Yaş ve ceza sorumluluğu raporlarının değerlendirilmesi
- Sosyal inceleme raporuna ilişkin talepler
- Uzlaştırma, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB
- Koruyucu ve destekleyici tedbir talepleri
- Ailenin süreç boyunca bilgilendirilmesi
Yaş gruplarına göre ceza sorumluluğu
Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesi çocukları üç yaş grubuna ayırır:
- 12 yaşını doldurmamış olanlar: Ceza sorumlulukları yoktur. Haklarında ceza kovuşturması yapılamaz; yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
- 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış olanlar: İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişip gelişmediği uzman raporuyla belirlenir. Bu yetenek yoksa ceza verilmez; varsa ceza önemli oranda indirilerek uygulanır.
- 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış olanlar: Ceza sorumlulukları vardır; ancak ceza kanunda gösterilen oranlarda indirilir.
Yaş, suçun işlendiği tarihe göre belirlenir. Nüfus kaydındaki doğum tarihinin gerçeği yansıtmadığına dair şüphe varsa kemik yaşı tespiti istenebilir.
Suça sürüklenen çocuğun ifadesi kollukta alınamaz; ifadeyi savcı alır ve müdafi bulunması zorunludur. Çocuğunuzdan avukatsız “bilgi almak” istenirse bunun ifade niteliğinde olmadığını ve usulüne uygun işlem yapılmasını talep edebilirsiniz. Çocuğun kimlik bilgilerini ve varsa sağlık raporlarını yanınızda bulundurun.
Soruşturmada çocuklara özgü kurallar
Çocuk Koruma Kanunu’na göre suça sürüklenen çocuk hakkındaki soruşturma, çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır; çocuğun ifadesi kollukta alınmaz. İfade ve sorgu sırasında müdafi bulunması zorunludur; çocuğun yanında bir yakını da bulunabilir. Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur ve yetişkinlerden ayrı bulundurulur.
Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez. Tutuklama yerine öncelikle adli kontrol tedbirlerine başvurulur.
Çocuk mahkemelerinde yargılama
Çocuklar hakkındaki davalara çocuk mahkemeleri, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda ise çocuk ağır ceza mahkemeleri bakar. Duruşmalar kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Mahkeme, çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren sosyal inceleme raporu aldırabilir; bu rapor ceza sorumluluğunun ve uygulanacak tedbirin belirlenmesinde dikkate alınır.
Çocuklar bakımından uzlaştırma, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumları, yetişkinlere göre daha geniş uygulama alanına ve daha kısa denetim sürelerine sahiptir. Çocuğun yetişkinlerle birlikte suç işlediği iddia edilen dosyalarda soruşturma ve kovuşturma kural olarak ayrı yürütülür.
Koruyucu ve destekleyici tedbirler
Mahkeme, cezanın yanında veya ceza yerine, çocuğun korunmasını ve gelişimini sağlamaya yönelik tedbirlere karar verebilir: danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri. Ayrıca ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak bu tedbirlere hükmedilir. Okula devamın sağlanması, bir meslek edindirilmesi veya psikolojik destek verilmesi gibi tedbirlerin savunma tarafından somut bir planla mahkemeye sunulması, çocuğun lehine sonuç alınmasına yardımcı olur.
Süreç nasıl ilerler?
- 01Aileyle görüşme
Olay, çocuğun yaşı, okul ve sağlık durumu öğrenilir; süreç aileye anlatılır.
- 02Savcılık ifadesi
İfade öncesinde çocukla görüşülür, ifadede müdafi olarak hazır bulunulur.
- 03Raporlar
Ceza sorumluluğu ve sosyal inceleme raporları takip edilir, gerektiğinde itiraz edilir.
- 04Dava dışı yollar ve tedbirler
Uzlaştırma, erteleme ve koruyucu tedbir seçenekleri değerlendirilir.
- 05Duruşma ve kanun yolu
Çocuk mahkemesinde savunma yapılır, karara karşı kanun yollarına başvurulur.
Görevli mahkeme ve başvuru mercileri
Suça sürüklenen çocuklar hakkındaki davalar çocuk mahkemesinde; ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür. Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde görev, genel ceza mahkemelerince çocuk mahkemesi sıfatıyla yerine getirilir. İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’nda çocuk mahkemeleri ve çocuk bürosu savcılığı bulunmaktadır.
Dosyanızı ve elinizdeki belgeleri birlikte değerlendirmek için Kartal’daki büroda yüz yüze ya da çevrim içi görüşme planlanabilir.
Suça Sürüklenen Çocuklar: sık sorulan sorular
Çocuğumun sabıka kaydı olur mu?
On sekiz yaşından küçüklerin adli sicil kayıtları özel koruma altındadır ve yalnızca kanunda sayılan sınırlı hâllerde, soruşturma ve kovuşturma kapsamında ilgili mercilere verilebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya uzlaştırma ile sonuçlanan dosyalar adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez.
On beş yaşındaki çocuk tutuklanabilir mi?
On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez. Daha ağır suçlarda ve on beş yaşını doldurmuş çocuklarda tutuklama mümkündür; ancak son çare olarak uygulanmalı, öncelikle adli kontrol değerlendirilmelidir.
Duruşmaya ailesi girebilir mi?
Çocuk mahkemelerinde duruşmalar kapalıdır; ancak çocuğun velisi, vasisi veya bakımını üstlenen kişiler duruşmada hazır bulunabilir.
Okul hayatı etkilenir mi?
Ceza yargılaması, okulun disiplin sürecinden bağımsızdır. Tutuksuz yargılanan çocuk eğitimine devam eder. Mahkemeden eğitim tedbiri talep edilmesi ve okula devamın belgelenmesi, çocuğun lehine değerlendirilir.
Son güncelleme: · Av. Beste Bayram
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve içtihat değişebilir. Somut olayınız için avukatınıza danışın.
